تَبَارَكَ الَّذِي ۱۴۳۶ اَلْجِنّ
قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا ﴿۱﴾
ته اوایه وحی کړی شوی ده ماته چه یقیناً غوږ ایښی دی یو ډلی د پیریانو نه نو دوی اوئیل یقیناً مونږ اوریدلی دی قرآن نااشنا (مضمون والا) ﴿۱﴾
ربط: ددی سورة د سورة نوح سره په ډیرو وجوهو سره دی اوله وجه داده چه مخکښی سورة کښی دلیل نقلی وو په توحید باندی د نوح علیه السلام نه نوپه دی سورة کښی دلیل نقلی دی دجناتو نه - دوهمه وجه په هغه سورة کښی تشجیع وه په دعوت باندی په واقعه د نوح علیه السلام کښی نو په دی سورة کښی تشجیع ده په واقعه د پیریانو سره -
دعویٰ د سورة:
رد دشرک دی په واقعه د جن سره اوپه دلیل وحی سره د نبی ﷺ نه اوپه دی کښی رد دشرک دی عموماً او خصوصاً رد دی په اتخاذالولد او په شرک فی العلم او فی الدعا او فی التصرف او فی الاستعاذه باندی -
خلاصه د سورة :
په دی کښی اته وحی دلیلونه دی اول د (۱) نه تر (۱۵) پوری په دی کښی د جناتو دیارلس اقوال نقل دی او دوهم دلیل وحی په (۱۶) کښی ترغیب دی توحید ته په وسعت د رزق سره او تخویف په اعراض کولو سره - دریم دلیل په (۱۸) کښی دی په هغی کښی تخصیص د سجود دی د اللّه تعالٰی دپاره سره د رد د شرک فی الدعا نه - څلورم دلیل دی مخالفت د مشرکینو دی ددعوت کوؤنکی نه په (۱۹) کښی - پنځم دلیل په (۲۰) کښی دی په رد دشرک فی الدعا شپږم دلیل وحی دی د رد شرک فی التصرف په (۲۱) کښی اووم دلیل په (۲۲) کښی په رد د شرک فی الاستعاذه سره بیا تخویف اخروی او دنیوی په (۲۴،۲۳) کښی دی اتم دلیل وحی په (۲۶،۲۵) کښی دی په رد د شرک فی العلم سره د ذکرد عظمت د رسولانو نه - او تفصیل د دیارلس اقوالو د جناتو دادی اول تصدیق قرآن په (۱) کښی دوهم نفی د شرک عموماً په (۲) کښی دریم نفی د صاحبه او د ولد د اللّه تعالٰی نه په (۳) کښی څلورم نسبت د سفاهت مشرکانو ته په (۴) کښی پنځم تقلید د آباؤ په گمان دصدق د هغوی سره په (۵) کښی شپږم ذکر دشرک فی لاستعاذه په (۶) کښی اووم عقیده د انکار دبعث بعدالموت یا دبعثت د رسول په (۷) کښی - اتم حال د جناتو مخکښی د نزول قرآن او روستو دنزول قرآن نه په (۹،۸) کښی - نهم عدم علم ددوی په غیب باندی په (۱۰) کښی - لسم تفرق ددوی مخکښی د نزول قرآن نه په (۱۱) کښی - او یوولسم اظهارد عجز ددوی سره د رد شرک فی التصرف نه په (۱۲) کښی - دولسم ایمان ددوی په قران باندی سره دبشارت نه په (۱۳) کښی - دیارلسم تفرق ددوی روستو د نزول قرآن نه په (۱۵،۱۴) کښی -
[۱] (قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ) دا دلالت کوی چه نبی ﷺ په وخت د استماع دقرآن کښی دا جنات نه وؤ لیدلی او نه دهغوی نه خبروؤ بلکه روستو اللّه تعالٰی ورته په وحی سره خبر ورکړو او په دی سره معلومه شوه چه نبی ﷺ عالم الغیب نه وؤ (اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ) طریقه د استماع ددوی په سورة احقاف (۲۹) کښی ذکرده او دا جنات د نینویٰ مقام وؤ - اووه کسان وؤ یا نهه وؤ - بعضو وئیلی دی چه دری تنه د اهل حران او څلورد اهل نصیبین وؤ - په دی واقعه کښی ډیری فائدی دی اول داچه معلومه شوه چه محمد رسول اللّٰه ﷺ رسول د بشر او جن دواړو وؤ دوهم داچه جنات ځمونږ په لغاتو او ژبو باندی پوهیږی په شان دانسانانو دریم داچه قرآن کریم داسی معجز کتاب دی چه جنات سره د سرکشئ نه ایمان ته مجبوره شول (عَجَبًا) قرآن د اعلٰی درجی فصاحت او بلاغت په وجه عجیبه دی یعنی مثال نه لری یا تعجب په دی وجه سره وؤ چه په دی کښی ناآشنا مسئله (د توحید) وه چه دوی زمانه کښی دیهودیانو او نصاریٰ نه نه وه آوریدلی - لکه مشرکانو ورته هم لَشَيْءٌ عُجَابٌ، وئیلی وؤ په سورة ص (۵) کښی ذکردی -